Sjedinjene Američke Države

Geografski položaj

Soul food je afroamerička verzija južnjačke kuhinje koja se priprema s posebnom ljubavlju koju ima majka kad hrani svoje dete.

Sjedinjene Američke Države (SAD) je naziv za državu u Severnoj Americi. Na površini od 9.529.063 km² (po veličini četvrta država u svetu) smestilo se 50 saveznih država i jedan savezni distrikt. Glavni grad je Vašington D.C., a među ostale veće gradove se ubrajaju Njujork, Los Anđeles, Čikago, Hjuston, Filadelfija, San Dijego, Detroit, Dalas, Feniks i San Antonio.

Sastoji se od nižeg dela na istoku i planinskog dela na zapadu; istočni deo obuhvata ravnicu uz Atlantski okean, planinski lanac Apalači i Veliku ravnicu između Stenovitih planina na zapadu i Apalačija na istoku, a planinski deo se sastoji od Stenovitih planina na istoku i zapadu i Kordiljera na zapadu, a između njih su kotline i ravnice.

Klima je u najvećem delu kontinentalna, oko Meksičkog zaliva suptropska, u planinskom pojasu planinska, a na obali Atlantskog okeana okeanska.

Glavne reke su Konektikat, Hadson, Delver, Potomak, Sent. Lourens, Misisipi, Alabama, Brazos, Rio Grande, Jukon, Kolumbija, Kolorado, Sakramento.

U proizvodnji i izvozu hrane SAD je prvi u svetu.

Istorijski uticaj

Pretpostavlja se da su severnoamerički kontinent otkrili Vikinzi oko 1000. godine, ali Evropljanima je postao poznat tek Kolumbovim otkrićem 1492. Kontinent naseljen Indijancima kolonizovali su najpre Španci, zatim Francuzi, Englezi, Holanđani i Šveđani.

Do 1775. godine broj stanovnika popeo se na 2, 5 miliona. Ekonomija se uglavnom zasnivala na poljoprivredi, osim na jugu na kojem su na plantažama pamuka i duvana radili robovi iz Afrike, a Indijance su progonili na zapad. U 18. veku dolazi do brojnih ratova Francuza i Engleza koji su završeni Pariškim mirom 1763. Godine 1773. došlo je do tzv. "Bostonske čajanke"  sukoba Britanaca i američkih kolonista; sazvan je Kontinentalni kongres kojim su nastojali da se suprotstave represivnim merama britanske uprave, a 1775. započeo je i rat za nezavisnost.

Četvrtog jula 1776. objavljena je Deklaracija nezavisnosti. Trinaest kolonija se proglasilo Sjedinjenim Američkim Državama, a 1787. za prvog predsednika je izabran Džordž Vašington. Godine 1845. teritorija SAD-a povećana je Novim Meksikom i Kalifornijom, sve do Tihog okeana.

Suprotnosti između robovlasničkog Juga i industrijalizovanog Severa su bile razlog izbijanja rata 1861. koji se završio 1865. pobedom Severa. Godine 1867. od Rusije je kupljena Aljaska. SAD postaje prva industrijska zemlja sveta.

U Prvom svetskom ratu doprionosi pobedi Antante. Godine 1929. nastaje velika privredna kriza koja prestaje zahvaljujući predsedniku F.D. Ruzveltu i njegovim Nju Dilom.

U Drugom svetskom ratu SAD je podržao Veliku Britaniju u borbi protiv nacizma i fašizma.

Karakteristike kuhinje

"Melting pot"

Ovaj slikoviti naziv najbolje opisuje stanovništvo Sjedinjenih Američkih Država: "lonac u kome se tope i mešaju različiti ljudi, običaji, kulture, rase, religije, pa tako i gastronomije iz svih delova sveta". Američka kuhinja je zato posebno raznovrsna i ne može se svesti pod zajedničko ime, niti strogo definisati.

Ono na šta danas mislimo kad spomenemo "američku kuhinju" pre svega je brza hrana: hamburgeri, pomfrit, pečena piletina, hot-dog, salata od krompira, rolat od mesa, uštipci, pita od jabuka i tradicionalna jela koja se jedu za određene prilike poput punjene ćurke, slatkog krompira i sosa od brusnica.

Uvreženo je mišljenje da dobar deo populacije - srednje i niže klase doslovce živi na brzoj hrani. To je uistinu tako, a domaća, kuvana hrana prava je retkost, iako ne znači da ne postoji.

Roštilj i čili, tipična kaubojska hrana, toliko je omiljena da se održavaju i godišnji čili festivali.

Regionalne kuhinje

Doseljenici su sa sobom doneli i specijalitete zemalja iz kojih su došli, a vreme je pokazalo koja su jela postala opšteprihvaćena i omiljena. Regionalne stilove kuvanja stvarale su etničke grupe prvih doseljenika, a njihovi su se recepti menjali i prilagođavali lokalnim i dostupnim namirnicama. To je ujedno i jedna od draži putovanja kroz SAD: u svakom regionu očekuju vas drugačiji specijaliteti.

Nju Ingland

Severoistočni deo SAD-a, poznat pod imenom Nju Ingland, poznat je po krepkim jelima nastalim prema receptima preuzetim od britanskih kolonizatora i jelima od morskih plodova. Ovo je zemlja Brunsvik variva, Džanki pečenja i bostonskog pasulja.

Turistima se preporučuje i čuvena gusta čorba od školjki koja je popularnost stekla i u ostalim delovima Severne Amerike i jastog iz Menia koga na meniju imaju gotovo svi bolji restorani. Gradovi na obali poput Bostona i Providensa su mesta u kojima će ljubitelji morskih plodova doći na svoje.

Središnji deo

Nemci, Skandinavci, Istočnoevropljani, Rusi, Britanci i Italijani i sve njihove kuhinje učestvovale su u stvaranju jedinstvene kuhinje srednjeg dela Severne Amerike. Tradicija Evrope i lokalne namirnice dostigle su punu lepotu kombinacijom s indijanskim umećem pripreme hrane koja je jednostavna, ali hranjiva. Korniš pastis (mesne pite), različite vrste hleba, kolača, palačinki i pita, pastrmka i morske ribe, variva, ukiseljeno povrće, pa čak i sarma najspominjanija su jela ovog dela SAD-a.

Nemci su doneli pivo, kiselo zelje, kobasice i salame kao i brojne vrste hleba, Skandinavci lutefisk (jelo od ribe), lefse (hleb od krompira) i kuglice od mesa; Mađari gulaš, a Italijani veštinu pravljenja sira. Hladnim i dugotrajnim zimama kuvari su se prilagodili i prikladnim čuvanjem namirnica: sušenjem mesa, kiseljenjem povrća, konzerviranjem voća i povrća.

Južnjačka kuhinja

Sautrn kuking ili daun houm sautrn kuking ime je za kuhinju jugoistočnih država SAD-a i ova kuhinja nije za osetljive želuce. Nastala je po željama prekaljenih farmera kojima je za dobar rad i izdržljivost potrebna izdašna i hranjiva ishrana. Spomenimo samo da se bazira na hrani prženoj u dubokom ulju, masnim sosevima i vrlo slatkim desertima i biće Vam jasno da je ovakva kuhinja raj za holesterol. Elvis Prisli, koji se kleo u domaću južnjačku kuhinju, i njegov obim struka pravi su dokaz ovoj tvrdnji. Sautrn frajd čiken (duboko pržena piletina) te dip-frajd stejk (goveđi odrezak pržen u dubokoj masnoći) služe se s gustim belim sosom home-stajl grevi.

Južnjaci pokazuju i velike sklonosti prema roštilju. Za razliku od zapadnjaka, ne vole slatkasti ukus sosa od paradajza, a na grilu najčešće završava komad svinjetine, posebno svinjska rebarca koja se najpre mariniraju, a zatim polako peku. Jela s roštilja jedu se uz sveže povrće, grašak i kukuruzni hleb. Pikn paj (pita od vrste oraha koja raste na jugu SAD-a), pič cobler (ledeno piće od vina, šećera, breskve i limuna), puding od banane i pita od slatkog krompira neke su od najomiljenijih poslastica.

Soul fud je afroamerička verzija južnjačke kuhinje: za nju se kaže da je pripremljena s posebnom ljubavlju koju ima majka kad hrani svoje dete.

Nju Orleans i Cajun cuking

Jednostavna i puna arome Cajun (narod koji živi zapadno i južno od Nju Orleansa; francusko-kanadskog porekla) kuhinja priprema se u loncima od teškog, livenog gvožđa. Većina recepata sadrži začinski trio koji se sastoji od paprike, luka i celera.

Iako se nalazi u samom srcu juga, Nju Orleans se diči originalnom kuhinjom s dozom evropskog stila. Grad uz reku Misisipi nosi u sebi mešavinu španske i francuske kulture kao i kulture afričkih doseljenika. To je lepa mešavina lagane kreolske i francuske kuhinje, sa ukusom koji je intenziviran afričkim i zapadnoindijskim začinima.

Riba ili odresci peku se na roštilju prekriveni slojevima bibera, čilija i ostalih vatrenih začina. Džambalaja i džambo začinjena su jela od mesa, kobasica i plodova mora. Specijaliteti: Creole bouillabaisse, shrimp rémoulade, okra beignets, pompano en papillote, chicken Rochambeau, wajld guse cassoulet, terrapin stew.

Jugozapadni Tex-Mex

Na kuhinju jugozapadnih država najviše su uticali Indijanci kao i rani španski doseljenici iz Meksika. Dostupne namirnice i meksički začini stvorili su kuhinju ovog područja, čija je varijanta Tex-Mex, popularna u Texasu i duž meksičke granice.

Roštilj i čili, tipična kaubojska hrana, toliko je omiljena da se održavaju i godišnji čili festivali, a kuvar pobednik dobija nagradu za najbolji recept. Ljubitelji Teks-Meksa neće odbiti ni izvorne meksičke specijalitete poput naćosa, tacosa, buritosa i salse.

Kalifornijska kuhinja

E, ovde smo već na zdravijem terenu. Obilje svežeg povrća, voća i morskih plodova donosi i laganiju kuhinju. Različit sastav stanovništva doneo je sa sobom deliće vlastitih nacionalnih kuhinja i spojeni sa obiljem plodova prirode nastala je kalifornijska kuhinja.

Sveže namirnice začinjavaju se neobičnim začinima; nemojte se iznenaditi ako Vam serviraju zelenu salatu s avokadom, pomorandžom i ljuti azijski sos s kikirikijem. Jede se dosta ribe s grila koja se marinira u salsi i služi s povrćem na kineski način i indijanskim prženim hlebom. Skoro svaka nacionalna kuhinja će naći put do kalifornijske, začetnice avangardnog i eksperimentalnog kuvanja.

Fast Fakts

Ime: Junajted Stejts of Amerika (USA)
Površina: 9.63 miliona km²
Stanovništvo: 290 miliona
Glavni grad: Vašington DC
Jezik: engleski, španski, indijanski
Religija: protestanti (56%), rimokatolici (28%), jevreji (2%), muslimani (1%)
Valuta: američki dolar ($)

Najatraktivniji događaji:

• Super Bol: finale ragbija u drugoj polovini januara
• Mardi Gras u Nju Orleansu: u februaru ili martu
• Sent Patrik'S Dej, naročito se slavi u Njujorku i Čikagu, sredinom marta
• Dan nezavisnosti (Independance Day): 4. jula
• Halovin: 31. oktobra
• Dan zahvalnosti (Tenksgiving): četvrtog četvrtka u novembru